آهن برای جلوگیری از کم خونی تغذیه ای بسیار مهم بوده و نقش مهمی در تنفس و اکسیداسیون ایفا می کند.

آهن (Fe)

آهن یک ماده ی معدنی کمیاب است که برای بدن ضروری و مقدار آن در بدن حدود ۴ گرم می باشد که تقریبا دو سوم آن یعنی در حدود ۳ تا ۵ گرم، در هموگلوبین است. آهن هم چنین جزو متشكله ی میوگلوبین، ترانسفرین حمل کننده ی آهن در خون و آنزیم های اکسیداتیو می باشد. بیشتر آهن به شکل سه ظرفیتی (فریک) است که قبل از جذب باید به صورت آهن دوظرفیتی در آید. آهن در بدن به دو شکل وجود دارد: آهن هم (حیوانی) که به آسانی و حدود ٪۱۵ نسبت به آهن غيرهم (گیاهی) و بدون نیاز به ویتامین C و عوامل شلات کننده ی آهن جذب می شود. بیشتر آهن غذایی از نوع غیرهم است. ویتامین C و منابع غنی ویتامین C مثل آب پرتقال و گوجه فرنگی می تواند جذب این آهن را سه تا شش برابر افزایش دهد و قهوه، کلسیم، فیتات یا اگزالات مانع جذب آن می شود. چای جذب آهن غیر هم را تا ۶۰٪ کاهش می دهد. در کل ۱۰ تا ۱۵٪ آهن مصرفی در بخش فوقانی روده کوچک جذب می شود. در مواقع نیاز مثل رشد، حاملگی یا فقر آهن جذب آن تا ۵۰% افزایش می یابد.

آهن و هموگلوبین انسان

آهن برای جلوگیری از کم خونی تغذیه ای بسیار مهم بوده و نقش مهمی در تنفس و اکسیداسیون ایفا می کند. هموگلوبین گلبول های سرخ و میوگلوبین سلول های بافتی برای انتقال اکسیژن به سلول ها و ذخیره آن درون سلول ها اهمیت دارند. آهن جذب شده توسط خون به شکل ترانسفرین برای سنتز هموگلوبین به مغز استخوان منتقل می شود و برای استفاده توسط آنزیم های تنفسی و هم چنین به عنوان یکی از اجزای متشكله ی سلولی از خون به کار می رود. آهن در کبد، مغز استخوان، طحال و سایر بافت ها به شکل فریتین و هموسیدرین ذخیره می شود. آهن جذب شده تنها از طریق پوسته پوسته شدن سلول های مجاری گوارشی، ادراری و تنفسی و همچنین از طریق پوست و مو از دست می رود.
کمبود
کمبود آهن باعث کم خونی از نوع هیپوکرومیک، میکروسیتیک وپیکا (تمایل به خوردن خاک و خاکستر می گردد. این مشکل در کسانی که نقص جذب آهن دارند، دیده می شود) البته کم خونی وقتی بروز می کند که کل ذخایر آهن بدن تخلیه شده و باعث کاهش هموگلوبین گردد. چاقی با کم خونی ناشی از فقر آهن مرتبط هست ولی مکانیسم آن مشخص نیست. بیش از ۳۰ درصد از مردم جهان به این کم خونی مبتلا هستند که WHO آن را یک اختلال تغذیه ای متداول معرفی کرده است. گروه های در معرض خطر، زنان حامله، اطفال ۲ تا ۴ سال و دختران بالغ می باشند. علایم آن مشابه اضافه بار آهن در بدن است، شامل: علایم بی حسی، خواب آلودگی و خستگی، کاهش بازده کاری، وزن کم نوزاد موقع تولد، زایمان زودرس و افزایش مرگ و میر مادر و نوزاد. درمان نباید بر پایه ی این علایم باشد. یافته های آزمایشگاهی الزامی است.
مسمومیت 
به علت این که آهن کمی از بدن دفع می شود، مسمومیت آهن به طور متوسط بالاست. برخی از مردم به صورت ژنتیکی در معرض خطر انباشت اهن یا هموکروماتوزیس هستند. مسمومیت آهن، عمدتا در کودکان خردسال که مکمل های طبی آهن فرموله شده مخصوص
بزرگسالان را مصرف می کنند، دیده می شود. جذب بیش از حد آهن باعث تجمع آن در بدن به خصوص در کبد، قلب، مغز، مفاصل و پانکراس می گردد و عدم درمان این وضعیت باعث بروز مشکلات قلبی، سرطان، سیروز، دیابت و آرتریت می گردد که باید با فلبوتومی آهن اضافی بدن را کاه داد. دریافت بالای آهن، به پیوست، حالت تهوع، استفراغ و اسهال منجر می شود، به خصوص اگر با معده خالی مصرف شود.
منابع و مقادیر مجاز مصرف
منابع.
منابع غذایی خوب آن عبارتند از: جگر و سایر ارگان های غددی، گوشت، تخم مرغ، غذاهای دریایی، غلات کامل یا غنی شده، میوہ جات کامل با غنی شده و میوه جات خشک شده. دو شکل از آهن وجود دارد: آهن هم در گوشت، ماهی و ماکیان و آهن غيرهم در غلات، سبزی ها، حبوبات و مغزها.
مقادير. برای مردان و زنان بعد از یائسگی ۸ میلی گرم در روز برای زنان ۱۸ میلی گرم در روز، مقدار مجاز آهن در طول بارداری ۱۵ تا ۳۰ میلی گرم در روز می باشد.
 

آهن خون و هموگلوبین

بیشتر بخوانید

  • ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷
  • ۹
  • 49 کاربر | امتیاز: 2 از 5
کل نظرات (۰)