عکسی از تاریخ: محمدعلی فروغی در تبریز

عکسی از تاریخ: محمدعلی فروغی در تبریز

در این تصویر فروغی، عصا به دست روبه روی مسجد کبود ایستاده وکاشی های معرق لاجوردی، زیر نور طلايي آفتاب می درخشد

محمدعلی فروغی ملقب به «ذکاءالملك ثانی» دولتمرد اواخر دوران قاجار و معلم خصوصی احمد شاه بود. او نقش مهمی در انقراض سلسله ی قاجاریه و انتقال قدرت به سلسله ی پهلوی داشت و توانست سلطنت را از شاگردش بگیرد و به رضا شاه واگذار کند. به همین سبب نشان درجه ی اول «تاج»، بزرگ ترین نشان افتخار کشور را از رضا شاه گرفت. پس از تصویب خلع قدرت از قاجاریه و ایجاد مجلس مؤسسان، فروغی در تالار سلام کاخ گلستان، که روزگاری در آن به آخرین شاه قاجار درس می داد، مراسم تاجگذاري شاه جدید را با نطق خطابه ای در وصف تاریخ ایران باستان و تاریخ شاهنشاهي ایران برگزار کرد، و پس از آن از سوی رضا شاه به مقام نخست وزیری رسید؛ مقامی که در آخرین سال های حکومت رضاشاه، دوباره به آن رسید. فروغی در انتقال قدرت از رضا شاه به محمدرضا پهلوی هم نقش بسزایی داشت و سه باره نخست وزیرشد. در واقع، او اولین نخست وزیر عصر پهلوی، آخرین نخست وزیر دوران سلطنت رضا شاه و اولین نخست وزیرمحمدرضا شاه بود.

وی چنان به تاریخ علاقه مند بود که دستور حفظ و مرمت آرامگاه شاعران نامی ایران مثل فردوسی، حافظ، سعدی، عطار و خیام را صادر کرد و در سفری که به همراهی سرهنگ نیساری، محمدعلی تربیت و محمود جم به تبریز داشت از خرابه های مسجد کبود تبریز ، یا مسجد جهانشاه، یا به قول سیاحان فرنگی «مسجد آبی» دیدار کرد؛ مسجدی که "فیروزه ی اسلام" است و رنگ کاشی های لاجوردی اش در زمینه ی آجری چون نگینی می درخشد. بر سردر این مسجد که مربوط به دوران جهانشاه قراقویونلو است، نقش «عمارت مظفریه» به چشم می خورد ودور تا دور شبستان بزرگ آن، به نشانه ی پیروزی های جهانشاه، سورہ ی فتح نقش بسته است.

در این تصویر فروغی، عصا به دست روبه روی مسجد کبود ایستاده وکاشی های معرق لاجوردی، زیرنورطلايي آفتاب می درخشد. تلفیق رنگ آبي کاشی ها و نوری که از روکش طلايي نام جهانشاه می تابد، بسیار چشم نواز است. تصویری که از میان آن همه زیبایی ونور و جلا، تنها سیاهی و سپیدی اش به یادگار مانده است.

محمدعلی فروغی

محمدعلی فروغی نفر پنجم از سمت چپ جلوی پله های مسجد کبود تبریز

در اواخر قرن نوزده میلادی در سفارت روسیه ی تزاری در تهران، از خاورشناس و دیپلماتی روسی به نام «واسیلی سوروگین» و همسر گرجی اش «آچین خانم» فرزند پسری زاده شد، که نامش را «آنتوان» نهادند. آنتوان پس از فوت پدرش در حادثه ی تیراندازی در تهران، به همراه خانواده به گرجستان رفت و در تفلیس زیرنظر دیمیتری ایوانویچ ژرماکف» عکاس شهیر روسی عکاسی آموخت. واین سرآغازایجاد مجموعه ی بی نظیری از تصاویر ایران شد؛ تصاویری که برگرفته از وقایع تاریخی دوران پنج پادشاه از جمله ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه ، احمد شاه ورضاشاه پهلوی بود، و حاصل آن بالغ برهفت هزار نگاتیو شیشه ای میشد که آنتوان در عکاسخانه اش در خیابان علاءالدوله به ثبت رسانده بود.

تصاویر سوروگین چنان بی بدیلند که سفرنامه نویسان اروپایی در بیان خاطراتشان به آنها استناد کرده اند. پادشاهان، رجال، حرم سرا، شخصیت های معروف و ابنیه، از سوژه های عکسهای او بودند.

این تصویر یکی از نمونه های ناب عکس های او است که در اواخرعمرش، در دوران نخست وزیري «محمدعلی فروغی» در دوران سلطنت رضا شاه، در مسجد کبود تبریزثبت شده است؛ تصویری شگفت از نمایی تاریخی، که اکنون به دلیل لوله کشي نامناسب شهری به ویرانه ای تبدیل شده، بخشی از دیوارهای آن تخریب گشته و مرمت و کاشی کاری آن ناتمام مانده است.

  • ۱۱ تیر ۱۳۹۷
مطالب مشابه
۰ دیدگاه
دیدگاه ها
×