میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو (قسمت دوم)

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو (قسمت دوم)

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو (قسمت دوم)

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو (قسمت دوم) را بشناسید.

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو (قسمت دوم)

باغ ایرانی

این مجموعه شامل ته باغ (باغ های پاسارگاد، ارم، چهل ستون، فین، عباس آباد، شازده، دولت آباد، پهلوانپور و اکبریه) است که در مناطق مختلفی از ایران واقع شده اند. آنها نمونه ای از تنوع طرح های باغ های ایرانی هستند که تکامل یافته و با شرایط آب وهوایی مختلف سازگار شده اند، در حالی که بر اصولی که ریشه در دوران پادشاهی کوروش بزرگ دارند (قرن ششم پیش از میلاد) پایدار مانده اند. باغ ایرانی همیشه به چهار بخش تقسیم می شود که آب در تمامی باغها چه از نظر آبیاری و چه از نظر تزئین نقش مهمی ایفا می کند. باغ ایرانی تداعی کننده بهشت و چهار نماد آیین زردشت آسمان، زمین، آب و گیاه) است. از قرن ششم پیش از میلاد به بعد، قدمت این باغها به دوره های مختلفی برمی گردد، همچنین ساختمان ها، خانه های تابستانی و دیوارها و نیز سیستم های پیچیده آبیاری به طور برجسته ای نمایان شده اند. باغهای ایرانی حتی در هند و اسپانیا هنر طراحی باغ را تحت تأثیر قرار داده اند (مرکز میراث جهانی یونسکو، ۲۰۱۵ الف). در ادامه برخی از باغ های ایرانی ثبت شده مختصره توضیح داده شده اند:

باغ ایرانی

باغ چهلستون

موقعیت باغ چهل ستون که در میانه در فضای شهری، یعنی میدان نقش جهان و چهار باغ، قرار گرفته آن را بیشتر منحصر به فرد می کند. این باغ طرحی تقریبا مربع مانند دارد و آرایش اصل باغ مبتنی بر سه محور اصلی شرقی- غربی است. اصلی ترین محور، محوری است که از وسط باغ عبور می کند و کوشک در یک سوم غربی این محور استقرار یافته است. کوشک به یک باره ساخته نشده است، هسته اولية آن به احتمال زیاد پیشینهای قبل از صفویه نیز داشته است. در بخش شرقی، بناهایی به کوشک اضافه شده که مهم ترین آنها تالار آیینه و ایوان ستون دار است. سابقه ایوان ستون دار را که مهمترین عنصر کوشک و باغ چهلستون است، در معماری ایران قبل اسلام و بعداز آن نمی توان یافت. وجود استخر در جلوی ایوان ها، آب نماهای ضلع غربی و شرقی از دیگر عناصر این باغ است. باغ چهلستون عمارتی تشریفاتی بوده است. اطلاق نام چهل ستون به این کاخ و باغ، به دلیل انعکاس بیست ستون در آب و نمایش ۴۰ ستون در دید بیننده است (موزه هنرهای معاصر تهران، ۱۳۸۳: ۵۷-۶۰) 

باغ چهل ستون

باغ فین

قدمت این باغ را، که امروزه به باغ کهن شهرت دارد، به فاصله زمانی میان قرن چهارم تا دهم هجری نسبت داده اند. برابر گزارش های موجود، شام اسماعيل اول، بنیان گذار سلسله صفوی، جشن بزرگی را که به منزله تاج گذاری او بود به سال ۹۰۹ق در همین باغ برگزار کرد. گذر اصلی شرقی- غربی باغ، دو عمارت کتابخانه ای امیرکبیر و موزه ملی کاشان را به عنوان دو مرکز مهم در دو منتهای خود دارد. باغ شاه (فین) علاوه بر دو گذر اصلی، شامل گذرگاهی فرعی است که در طول باغ از جنوب به شمال امتداد دارد. این محور از مقابل عمارت شترگلوی فتحعلی شاهی در جبهه جنوبی باغ آغاز می شود (همان: ۷۲-۷۷).

باغ فین

باغ عباس آباد

شهر اشرف البلاد را شاه عباس اول در ۱۰۲۱ق در کنار سواحل دریای خزر و در دامنه رشته کوههای البرز احداث کرد. شهر از تعدادی زیادی باغ و قصر تشکیل شده بود. این مجموعه متشکل از شش باغ است: باغ چشمه یا حوض خانه، باغ چهل ستون یا دیوان خانه، باغ خلوت، باغ صاحب الزمان، باغ شمال و باغ زیتون. مجموعه باغ های اشرف به واسطه پیوستگی چند باغ با یکدیگر و انطباق آنها با شیب زمین و وجود رابطه بین باغ و مناظر اطراف، ویژگی خاصی نسبت به باغهای دوران صفویه دارد (همان: ۹۲-۹۶)

باغ عباس آباد

باغ ارم

باغ ارم از مشهورترین و باسابقه ترین باغ های تاریخی ایران به شمار می آید و پیشینه تاریخی این باغ به دوران سلجوقی باز می گردد. سیمای باغ ارم در چندین دهه اخیر به میزان زیادی تغییر کرده است. مهم ترین تصویری که امروزه از باغ ارم به چشم می آید، محور اصلی طویل آن است که دورنمای کوشک اصلی با معماری و تزئینات ویژه، که همواره نشاندهنده معماری شیراز است، در آن خودنمایی می کند. از مهم ترین شاخصه های این بنای وسیع، تزئینات هلالی نمای اصلی آن است که به شاخص باغ ارم تبدیل شده است. عمارت یادشده در دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار بنا شده است. ردیف درختان سرو، حضور هندسی گیاهان باغ را شکل داده است. آب در محور اصلی باغ قرار دارد (همان: ۱۰۰-۱۰۴)
باغ دولت آباد: طرح باغ دولت آباد، یکی از اصیل ترین و بدیع ترین طرح های باغ های رسمی ایرانی است. اصلی ترین عمارت باغ اندرونی، عمارت هشتی نام دارد که در انتهای محور اصلی باغ و متصل به دیوار جنوبی است. این عمارت درواقع کوشک اصلی باغ دولت آباد محسوب می شود و به سبب وجود بادگیر مرتفع آن شهرت خاصی دارد. در باغ دولت آباد، آب به تمامی به نمایش گذاشته میشود. باغ به دستور محمدتقی خان بافقی، والی يزد، ساخته شد. از آنجا که باغ اقامتگاه حاکم یزد بوده، محل پذیرایی دولتمردان ایران نیز به شمار می آمده است (همان: ۱۶۲-۱۶۶).

باغ ارم

باغ شازده

باغ شازده ماهان، در نزدیکی زیارتگاه شاه نعمت الله ولی، به همت عبدالحمید میرزا ناصرالدوله در یازده سال حکومت وی در استان کرمان و سیستان، با توانمندی باغبان ها، معماران و همچنین فکر اندیشمندان آشنا با فرهنگ دیرینه و غنی باغسازی با کیفیتی سحرانگیز آفریده شد. نمایش افسونگونه آب در سطح های افقی و عمودی در آبشارهای مکرر به تبعیت از شیب زمین، یکی از مشخصات بارز باغ مطبق است که ارائه یکی از زیباترین صحنه های پرطراوت و پرشکوه باغ تخت ایرانی را میسر می سازد (همان: ۱۹۰).

باغ شازده

گنبد قابوس، گلستان

گنبد قابوس آرامگاهی است به ارتفاع ۵۳ متر، که در سال ۱۰۰۶ق برای قابوس بن وشمگیر، حاکم زیاریان و ادیب آن زمان، در مجاورت خرابه های شهر باستانی جرجان در شمال شرق ایران ساخته شد. این بنا گواهی بر تبادلات فرهنگی عشایر آسیای مرکزی و تمدن باستانی ایران است. این برج تنها اثر باقی مانده از جرجان، مرکز پیشین اهنر و دانش، است که در خلال هجوم مغول در قرن های چهاردهم و پانزدهم میلادی نابود شد. گنبد قابوس نمونهای برجسته و نوآورانه از معماری اسلامی بوده که بناهای مذهبی در ایران، آناتولی و آسیای مرکزی را تحت تأثیر قرار داده است. در ساخت این بنا از آجر پخته مات استفاده شده است. فرم هندسی گنبد استوانه ای است که به تدریج از ۱۷ متر به ۱۵٫۵ متر باریک می شود و در بالای آن گنبدی مخروطی از جنس آجر قرار گرفته است. این فرم نشاندهنده توسعه ریاضیات و علوم در جهان اسلام در اواخر هزاره اول بعد از میلاد است.

گنبد قابوس، گلستان

مسجد جامع اصفهان، اصفهان

مسجد جامع اصفهان (مسجد جمعه)، که در بافت تاریخی اصفهان قرار دارد، تصویری خیره کننده از تکامل معماری مساجد در طول دوازده قرن از شروع ساخت آن در سال ۸۴۷م است. این مسجد قدیمی ترین بنای باقی مانده از نوع خود در ایران و الگویی اولیه از طراحی مساجد بعد از آن در سراسر آسیای میانه بوده است. این مجموعه، با مساحت ۲۰هزار مترمربع و اولین بنای اسلامی است که در طراحی آن از نقشه چهار ایوانی کاخ های ساسانی اقتباس شده است. گنبد دو پوسته و ترکينه مسجد جامع نشان دهنده نوآوری در معماری است که الهام بخش معماران در سراسر منطقه شده است. جزئیات تزئینی فراوان این بنا بیانگر تحولات سبک معماری در طول بیش از هزار سال پیشینه هنر اسلامی است.

مسجد جامع اصفهان، اصفهان

کاخ گلستان، تهران

کاخ اشرافی گلستان شاهکاری از دورۀ قاجار و حاصل ادغام موفق هنر کهن فارسی و معماری تأثیر گرفته از غرب است. کاخ محصور یکی از قدیمی ترین گروههای ساختمانی در تهران و محل استقرار خاندان قاجار است که در سال ۱۱۷۴ق/۱۷۷۹م به قدرت رسیدند و تهران را به پایتختی کشور انتخاب کردند. این کاخ در اطراف باغی متشکل از حوض و باغچه ساخته شده و ویژگیهای متمایز و تزئینات باشکوه آن به قرن نوزدهم برمی گردد. کاخ گلستان به مرکز هنر و معماری قاجار تبدیل شده است و تا به امروز نمونه ای برجسته و منبعی الهام بخش برای هنرمندان و معماران ایرانی باقی مانده است. این کاخ نشان دهنده سبکی جدید، از ترکیب هنر و صنعت کهن فارسی و عناصر معماری و دانش فنی قرن هجدهم میلادی است. 

کاخ گلستان، تهران

شهر سوخته، سیستان و بلوچستان

شهر سوخته در محل تقاطع مسیرهای تجاری عصر برنز در فلات ایران واقع شده است. خشتهای گلی باقی مانده از شهر، ظهور اولین جوامع مرکب در شرق ایران را انشان می دهد. این شهر در حدود ۳۲۰۰پم بنا شده است و تا ۱۸۰۰پم در طی چهار دوره اصلی که مناطق متمایز متعددی در شهر توسعه یافتند مسکونی بوده است، مناطقی که در آن بناهای تاریخی ساخته شدند و محل های جداگانه برای سکونت، دفن و تولید. در اوایل هزاره دوم انحراف در مسیرهای آبی و تغییرات آب و هوایی متعاقبة منجر به متروک شدن شهر شد. سازهها، قبرستان ها و تعداد زیادی از آثار مصنوع کشف شده، که به دلیل اقلیم خشک بیابانی به خوبی حفظ شده اند، این محوطه را به یک منبع غنی اطلاعات درباره جوامع مرکب و ارتباط بین آنها در هزاره سوم پیش از میلاد تبدیل کرده اند.

شهر سوخته، سیستان و بلوچستان

منظر فرهنگی میمند، کرمان

میمند منطقه ای مستقل و نیمه خشک در انتهای دره ای در منتهی الیه جنوبی کوه های مرکزی ایران است. روستاییان نیمه چادرنشین کشاورز چوپان هستند. آنها حیوانات خود را به چراگاه ها می برند و در عین حال در بهار و پاییز در سکونتگاه های موقت زندگی می کنند. آنها در طول ماههای زمستان در پایین دره در غارهای قابل اسکونت، که از صخره های نرم تراشیده شده است، زندگی می کنند که این غارها شکل غیر معمولی از سکونتگاه در محیطهای خشک و بیابانی اند. به نظر می رسد که این منظر فرهنگی در گذشته معمول تر بوده و بیشتر مستلزم جابه جایی انسان ها بوده است.

شوش، خوزستان

محوطه میراث جهانی شوش شامل تپه های باستان شناسی در سمت شرقی رودخانه شاپور در جنوب غرب ایران، در کوهپایه رشته کوههای زاگرس واقع شده است که کاخ اردشیر نیز در سمت مخالف در ساحل رودخانه قرار گرفته است. بناهای تاریخی کاوش شده شامل ساختارهای اداری، مسکونی و مجلل اند. تپه باستانی شوش از چندین لایه سکونتگاه های شهری در دوره های متوالی، از اواخر هزاره پنجم پیش از میلاد تا قرن سیزدهم میلادی، تشکیل شده است. این محوطه گواهی استثنایی از سنت های فرهنگی عیلامی، پارس و پارتی است که تا حد زیادی ناپدید شده اند (مرکز میراث جهانی یونسکو، ۲۰۱۵الف).

شوش، خوزستان

کنوانسیون میراث فرهنگی ناملموس ۲۰۰۳

یونسکو برای حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس نیز کنوانسیونی ترتیب داده است. این اقدام تا حدودی به علت نگرانی در مورد اثرات فرهنگی جهانی شدن، از بین رفتن سنن و زبان های منحصر به فرد و درک فزاینده اهمیت میراث ناملموس برای بسیاری از فرهنگ های غیر عربی انجام شد (اسمیت، لنود و روبرتسون، ۱۳۹۱ :۱۰۰). کنوانسیون سال ۲۰۰۳، که با هدف حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس شکل یافت، میراث فرهنگی ناملموس یا میراث زنده، انگیزه اصلی تنوع فرهنگی ما و حفظ . ضمانتی برای تداوم نواوری است.
براساس این کنوانسیون، مظاهر فرهنگی ناملموس عبارت اند از:

سنن و ترجمان های شفاهی، شامل زبان که محملی برای انتقال میراث فرهنگی ناملموس است؛

هنرهای نمایشی مانند موسیقی سنتی، رقص و تئاتر

مراسم اجتماعی، آیین ها و رویدادهای بزمی

دانش و رویه هایی که با طبیعت و کائنات در ارتباط هستند

صنایع دستی (اسمیت، لئود و روبرتسون، ۱۳۹۱: ۹۹)

کنوانسیون ۲۰۰۳ میراث فرهنگی ناملموس را، مجموعه آداب ورسوم، اجراها، نمایش ها و نیز دانش و مهارت هایی می داند که جوامع، گروه ها و در بعضی موارد افراد، آنها را بخشی از میراث فرهنگی خود به شمار می آورند. همچنین این تعریف بیانگر این مطلب است که میراث فرهنگی معنوی چگونه از طریق این کنوانسیون محافظت می شود:

۱. از نسلی به نسل دیگر انتقال می یابد.

٢. جوامع و گروه ها در پاسخ به محیط، طبیعت و تاریخشان، همواره آن را احیا می کنند.

٣. حس هویت و تداوم را در اجتماعات و گروه ها به وجود می آورد.

۴. ارزش تنوع فرهنگی و نوآوری انسان را ارتقا می بخشد.

۵. با اسناد حقوق بشر بین المللی سازگار است.

۰۶ از خواست های احترام متقابل بین جوامع و نیز لوازم توسعه پایدار تبعیت می کند. میراث فرهنگی ناملموس به طور همزمان، لمینتی و رزنده است. این میراث پیوسته در حال احیاست و در بیشتر موارد به صورت شفاهی منتقل می شود.

برای دیدن ادامه میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو کلیک کنید.

نویسنده: پریسا سعیدی
 

  • ۱۹ خرداد ۱۳۹۸
مطالب مشابه
۰ دیدگاه
دیدگاه ها
×