میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو را بشناسید.

میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو

آثار ثبت شده ایرانی در میراث فرهنگی

تا سال ۲۰۱۵، جمهوری اسلامی ایران نوزده میراث را در فهرست میراث جهانی به ثبت رسانده که عبارت اند از:

میدان امام (نقش جهان)، اصفهان

میدان امام (نقش جهان اصفهان به دستور شاه عباس اول در آغاز قرن یازدهم هجری /هفدهم میلادی ساخته شده است. این میدان در تمامی جهات با ساختمان های تاریخی ای محدود شده که از طریق گذرگاههای طاق دار دوطبقه به هم متصل شده اند. این محوطه میراث جهانی به سبب داشتن مسجد شاه، مسجد شیخ لطف الله، رواق باشکوه قیصریه و کاخ تیموری (متعلق به قرن پانزدهم میلادی) شهرت یافته است. این بناها اسناد مهمی از سطح زندگی اجتماعی و فرهنگی ایران در عهد صفوی اند.

میدان امام اصفهان

تخت جمشید (پارسه، پرسپولیس)، فارس

تخت جمشید پایتخت آیینی امپراتوری هخامنشی بود که در ۵۱۸ پم به فرمان داریوش اول بنا نهاده شده است. تخت جمشید بر روی پهنهای نیمه طبیعی۔ نیمه مصنوعی ساخته شده، در جایی که شاه شاهان مجموعه کاخ باشکوهی را با الهام از مدل های بین النهرین احداث کرده است. اهمیت و کیفیت این ویرانه های تاریخی آن را تبدیل به یک محوطه منحصر به فرد باستان شناختی کرده است.

تخت جمشید شیراز

چغازنبیل، خوزستان

ویرانه های شهر مقدس پادشاهی ایلام، که با سه حصار بلند متحدالمرکز احاطه شده است، در چغازنبیل قرار دارد. هزاران آجر استفاده نشده در محوطه نشان میدهد که این شهر که در سال ۱۲۵۰ پم بنا شده، به دلیل هجوم آشور بانیپال ناتمام باقی مانده است. ساخت زیگورات (پرستشگاه باستانی) چغازنبیل را به عیلامیان نسبت می دهند.

چغازنبیل خوزستان

تخت سلیمان، آذربایجان غربی

محوطه باستان شناسی تخت سلیمان در شمال غربی ایران در دره ای در کوههای آتش فشانی واقع شده است. این محوطه آثاری همچون آتشکده اصلی زردشتیان ا (آذرگشسب) که در دوره ایلخانان مغول (قرن سیزدهم میلادی) بازسازی شد، همچنین معبد آناهیتا از دوره ساسانی (قرن ششم و هفتم میلادی) را در خود جای داده است. این محوطه دارای مفاهیم نمادین با اهمیتی است. طراحی آتشکده، کاخ و طرح کلی محوطه توسعه معماری اسلامی را تحت تأثیر قرار داده است.

تخت سلیمان

ارگ بم و منظر فرهنگی آن، کرمان

بم در منطقه بیابانی در لبه جنوبی فلات مرتفع ایران واقع شده است. قدمت ارگ ایم به دوره هخامنشی (قرن ششم تا چهارم پیش از میلاد) بر می گردد. اوج شکوفایی بم از قرن هفتم تا یازدهم میلادی بوده است که در تقاطع مسیرهای مهم تجاری واقع شده و به تولید پوشاک ابریشمی و پنبه ای شهرت داشته است. وجود حیات در این واحه به کانال های آبیاری زیرزمینی (کاریز یا قنات) وابسته بوده که بم برخی از شواهد اولیه وجود کاریز در ایران را محفوظ نگه داشته است. ارگ بم نمونه ای از یک شهر مستحکم قرون وسطایی است، که با تکنیک بومی با استفاده از لایه های گل (چینه) ساخته شده است. زلزله سال ۲۰۰۳ موجب تخریب بخش های مختلف محله های حکمرانی و قسمت های بالایی دیوار دفاعی شد. پس از این زمین لرزه، یک تیم کارشناسی با هماهنگی دفتر مقر یونسکو در تهران و سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی طرح مدیریت جامعی (۲۰۰۸-۲۰۱۷) را به منظور احیاو بازسازی این میراث جهانی تدوین کردند. 

ارگ بم

پاسارگاد، فارس

پاسارگاد نخستین پایتخت پادشاهی امپراتوری هخامنشی بود که به فرمان کوروش دوم در پارس، سرزمین ایرانیان، در قرن ششم پیش از میلاد بنا شد. کاخهاء باغها و آرامگاه کوروش نمونه برجسته ای از هنر و معماری سلطنتی هخامنشی و گواهی استثنایی از تمدن پارسی است. در این محوطه ۱۶۰ هکتاری، بقایای ارزشمندی از جمله آرامگاه کوروش دوم؛ تل تخت، پهنهای مستحکم؛ و مجموعه ای سلطنتی از کاخ دروازه تالار عمومی، کاخ مسکونی و باغها جای گرفته اند. پاسارگاد پایتخت اولین امپراتوری عظیم چندفرهنگی در آسیای غربی بود. با قلمروی از مدیترانه شرقی، مصر تا رود هیندوس، هخامنشی اولین امپراتوری جهان شناخته شده که به تنوع فرهنگی مردم خود احترام می گذاشته است. این نگاه در معماری هخامنشی، به عنوان نمایشی ترکیبی از فرهنگ های مختلف منعکس شده است.

پاسارگاد

سلطانیه، زنجان

آرامگاه الجایتو (سلطان محمد خدابنده، هشتمین ایلخان مغول در سالهای ۱۳۰۲ - ۱۳۱۲م در شهر سلطانیه، پایتخت سلسله ایلخانی که به دست مغولان تأسیس شده بود، ساخته شد. سلطانیه نمونه ای برجسته از دستاوردهای معماری ایرانی است که در استان زنجان واقع شده است و یک اثر تاریخی کلیدی در توسعه معماری اسلامی است. این بنا ساختمانی است هشت ضلعی با گنبدی بلند به ارتفاع ۵۰ متر که با کاشی های فیروزه ای رنگ پوشانده شده است و اطراف آن را هشت مناره باریک فراگرفته اند. گنبد سلطانیه اولین نمونه موجود از گنبد دو پوسته در ایران است. تزئینات داخلی مقبره نیز چشمگیر است به نحوی که محققانی از جمله آرتور اپهام پوپ، خاورشناس و مورخ برجسته امریکایی، تاج محل را اقتباسی از این بنا وصف کرده اند. الجایتو فرمان ساخت این بنا را به این منظور صادر کرد که پیکر امامان شیعه را بدانجا منتقل کند، اما به سبب مخالفت علمای شیعه این امر محقق نشد. 

سلطانیه زنجان

بیستون، کرمانشاه

بیستون در امتداد مسیر تجارت باستانی، که فلات مرتفع ایران را به بین النهرین میان رودان) متصل می سازد، واقع شده و بقایایی از دوره های پیش از تاریخ ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی است. اثر تاریخی اصلی این محوطه باستان شناختی یک . نقش برجسته و کتیبه ای به خط میخی است که به دستور داریوش اول (داریوش بزرگ) زمانی که برای تصاحب تاج و تخت امپراتوری پارس در ۲۲۱ پم برپا خاست، حجاری شده است. در این نقش برجسته، داریوش در حالی به تصویر کشیده شده که ای را به نشانه سلطنت بر دست دارد و پایش را بر قفسه سینه شخصی گذاشته که در مقابل او و به پشت بر زمین افتاده است. بر اساس نوشته های به دست آمده، آن شخص گئومات، مغ مادی و مدعی تاج و تخت است، که داریوش با کشتن او به قدرت رسید. در پایین و اطراف نقش برجسته، ۱۲۰۰ خط از کتیبه ای وجود دارد که داستان جنگ های داریوش را بازگو می کند. داریوش در سال های ۵۲۱-۵۲۰ پم با حاکمانی که تلاش می کردند امپراتوری وی را تجزیه کنند، سلسله جنگهایی بر پا کرد. کتیبه به سه زبان نوشته شده است. قدیمی ترین آن متنی ایلامی است که به شاه و شورش ها اشاره دارد. در ادامه نسخه ای بابلی از داستانی مشابه وجود دارد. بخش سوم کتیبه از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ زیرا در اینجا داریوش برای اولین بار به زبان فارسی باستان به شرح اقدامات و کارهای خود پرداخته است. این تنها متن تاریخی به جای مانده از هخامنشیان است که سندی از تأسیس دوباره امپراتوری به دست داریوش اول است. همچنین محوطه میراث جهانی بیستون گواهی بر تبادل تأثيرات در توسعه هنر و نوشتار در امپراتوری پارس است. به علاوه آثاری از دوره مادها (قرن هشتم و هفتم پیش از میلاد) و همچنین هخامنشیها (قرن ششم تا چهارم پیش از میلاد) و دوره های پیش هخامنشی در آن وجود دارد.

بیستون کرمانشاه

مجموعه کلیساهای ارمنیان ایران

مجموعه کلیساهای ارمنیان ایران، در شمال غرب کشور از سه کلیسا به آیین ارمنی مسیحی تشکیل شده است: کلیسای سنت تادئوس، سنت استپانوس و کلیسای کوچک زورزور. این بناها، که قدمت کهن ترین آنها (کلیسای سنت تادئوس) به قرن هفتم میلادی می رسد، نمونه هایی از جایگاه برجسته جهانی سبکهای معماری و تزئینی ارمنی اند. آنها گواهی هستند از تبادلات بسیار مهم با دیگر فرهنگهای منطقه ای از جمله فرهنگ بیزانس، فرهنگ ارتودوکس و فرهنگ ایرانی. در حاشیه جنوب شرقی، بخش اصلی منطقه فرهنگی ارمنیان، کلیسا به مرکز اصلی اشاعه فرهنگ ارمنی در منطقه تبدیل شده است. آنها آخرین بقایای منطقه ای از این فرهنگ هستند که هنوز هم از تمامیت و اصالت در خور قبولی برخوردارند. به علاوه این مجموعه کلیساها به عنوان مکانهای زیارتی شاهدی زنده از سنت های مذهبی ارمنیان در طول قرن های گذشته اند.

کلیسای ارامنه ایران

سازه های آبی تاریخی شوشتر، خوزستان

سازه های آبی تاریخی شوشتر، شاهکاری از نبوغ خلاقانه است که قدمت آن به دوران داریوش بزرگ (قرن پنجم پیش از میلاد) می رسد. این مجموعه شامل دو کانال انحرافی اصلی از رود کارون است که یکی از آنها، کانال گرگر، هنوز هم از طریق تونل های هدایت آب به آسیاب، برای تأمین آب شهر شوشتر کاربری دارد. این سازه های آبی منجر به ایجاد صخره های دیدنی و آبشارهایی شده است که آب را به حوزه های آبی پایین می ریزند. سپس این کانال ها وارد دشتی به نام میاناب (بهشت) در جنوب شهر می شوند که کاشت ارکیده و کشاورزی را در زمین هایی به مساحت ۴۰۰۰۰ هکتار ممکن ساخته است. این مجموعه محوطه های مهمی از جمله قلعه سلاسل، مرکز بهره برداری کل سیستم آبی، برج اندازه گیری سطح آب، سدها، پلها، حوضچه ها و آسیاب ها را در بر دارد. این بنا گواهی بر دانش عیلامیها و مردمان بین النهرین و همچنین تأثیر پذیری تخصص نباتیان و ساختمان های رومی است. 

سازه آبی شوشتر

مجموعه خانقاه و بقعه شیخ صفی الدین، اردبیل

ساخت این مجموعه از اوایل قرن شانزدهم تا اواخر قرن هجدهم میلادی به طول انجامید و مکانی معنوی برای سنت های تصوف بود. برای استفاده حداکثری از فضاهای موجود و ایجاد کاربری های جدید (از جمله کتابخانه، مسجد، مدرسه، بقعه، آب انبار، بیمارستان، آشپزخانه، نانوایی و تعدادی دفتر کار) از فرمهای سنتی معماری ایران استفاده شده است. مسیر دسترسی به بقعه از هفت بخش، به نشانه هفت مرحله عرفان، تشکیل شده که با هشت دروازه، به نشانه هشت نگرش به صوفیگری از هم جدا شده اند. نما و فضای داخلی به خوبی تزئین و حفظ شده است و مجموعه ای در خور توجه از آثار مصنوع قدیمی نیز باقی مانده است. بقعه شیخ صفی الدین مجموعه ای نادر از معماری اسلامی در قرون وسطاست.

مجموعه خانقاه و بقعه شیخ صفی الدین، اردبیل

مجموعه بازار تاریخی تبریز، آذربایجان شرقی

از روزگار باستان تبریز محل تبادلات فرهنگی بوده و مجموعه بازار تاریخی آن یکی از مهم ترین مراکز تجارت در مسیر جاده ابریشم است. مجموعه بازار تاریخی تبریز شامل یک مجموعه راسته های به هم پیوسته، مسقف و آجری، ساختمان ها و فضاهای محصور شده برای کاربری های مختلف است. تبریز و بازار آن، واقع در استان آذربایجان شرقی، در قرن سیزدهم میلادی و زمانی که شهر به عنوان پایتخت پادشاهی صفوی انتخاب شد، رونق و شهرت بسیاری داشت. در قرن شانزدهم این شهر عنوان پایتختی خود را از دست داد، اما تا اواخر قرن هجدهم میلادی و تا زمان گسترش قدرت عثمانی همچنان قطب مهم تجاری باقی ماند. این مجموعه نمونه کاملی از نظام سنتی تجاری و فرهنگی در ایران است.

بازار تاریخی تبریز

برای دیدن ادامه میراث جهانی ثبت شده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو کلیک کنید.

نویسنده: پریسا سعیدی

  • ۱۹ خرداد ۱۳۹۸
مطالب مشابه
۰ دیدگاه
دیدگاه ها
×